۲۷ اوت ۲۰۲۶ – رژیمهای غذایی محبوب بسیاری برای امتحان کردن وجود دارند و اگر دقیقاً رعایت شوند، معمولاً منجر به کاهش وزن میشوند. اما آیا تمام برنامههای غذایی از نظر کاهش خطرات قلبی-متابولیک همراه با چاقی، مانند دیابت نوع ۲ و بیماریهای کبدی، یکسان هستند؟
یک کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده از دانشکده پزشکی دانشگاه واشینگتن در سنتلوئیس نشان داد که این رژیمها حتی زمانی که منجر به کاهش وزن یکسان میشوند، لزوماً یکسان نیستند. محققان با مقایسه سه برنامه غذایی رایج، دریافتند که کاهش وزن با هر یک از آنها باعث بهبود سلامت کلی متابولیک در بزرگسالان مبتلا به چاقی میشود که دارای قند خون بالا و چربی مازاد در کبد نیز بودند؛ عواملی که ریسک فاکتورهای مهمی برای ابتلا به دیابت محسوب میشوند. اما محدود کردن کربوهیدراتها از طریق رژیم کتوژنیک، مزایای بیشتری برای سلامت کبد و کنترل قند خون ارائه داد.
یافتههای این مطالعه در مجله Cell Metabolismمنتشر شده است.
پروفسور ساموئل کلاین، استاد پزشکی و علوم تغذیه در دانشکده پزشکی واشینگتن و نویسنده ارشد مطالعه، گفت: «برای بیماران مبتلا به چاقی، پیشدیابت و کبد چرب، کاهش وزنِ ناشی از رژیم غذایی بسیار کمکربوهیدرات، اثرات درمانی بیشتری بر متابولیسم گلوکز و لیپید دارد که فراتر از اثر کاهش وزن بهتنهایی، به جلوگیری از پیشرفت به سمت بیماریهای متابولیک شدیدتر کمک میکند. با این حال، هر سه رژیم - با وجود تفاوتهای ساختاری بسیار در درشتمغذیها، از بسیار کمکربوهیدرات تا بسیار پرکربوهیدرات - از طریق کاهش وزن بهتنهایی، سلامت متابولیک را با موفقیت بهبود بخشیدند.»
کدام رژیم سلامت متابولیک و کبد را بهتر بهبود میبخشد؟
چاقی تقریباً چهار نفر از هر ۱۰ آمریکایی را تحت تأثیر قرار میدهد که بیشتر آنها با خطرات سلامت متابولیک، از جمله مقاومت به انسولین (که منجر به پیشدیابت میشود) و تجمع چربی در کبد، مواجه هستند. اگر این مشکلات درمان نشوند، میتوانند به دیابت نوع ۲، بیماری مزمن کبد و رویدادهای قلبی-عروقی، در کنار سایر شرایط غیرقابلبازگشت، پیشرفت کنند. اگرچه کاهش وزن، استاندارد طلایی برای کاهش خطرات سلامت مرتبط با چاقی است، اما مشخص نبود که کدام نوع رژیم (از نظر محتوای پروتئین، چربی و کربوهیدرات) برای بهبود سلامت متابولیک بهتر عمل میکند.
برای بررسی این پرسش، محققان (از جمله نویسنده اول این مقاله، دکتر مکس سی. پیترسن، استادیار پزشکی و دکتر گوردون آی. اسمیت، دانشیار پزشکی)، ۵۵ بزرگسال مبتلا به «چاقی دارای اختلال متابولیک» (یعنی چاقی همراه با پیشدیابت و کبد چرب) را بهطور تصادفی برای پیروی از یکی از سه رژیم به مدت حدود پنج ماه انتخاب کردند: رژیم کتوژنیک (کمکربوهیدرات، پرچرب)؛ رژیم مبتنی بر گیاهان (پرکربوهیدرات، کمچرب)؛ یا رژیم مدیترانهای (متعادل بین این دو). شرکتکنندگان ۱۰۰ درصد غذای خود را در طول مطالعه دریافت کردند و جلسات هفتگی با یک متخصص تغذیه داشتند تا از پایبندی به رژیم اختصاصیافته اطمینان حاصل شود.
در هر سه گروه، شرکتکنندگان مقدار یکسانی وزن کم کردند (حدود ۱۰ درصد از وزن اولیه) و حساسیت به انسولین در سلولهای عضلانی آنها حدود ۵۰ درصد نسبت به شروع مطالعه افزایش یافت. بازیابی مشابه حساسیت به انسولین در تمام گروههای رژیمی نشان میدهد که خودِ کاهش وزن، فاکتور مهم در مبارزه با مقاومت به انسولین عضلانی بوده است، نه ترکیب چربی و کربوهیدراتهای مصرفی برای رسیدن به آن کاهش وزن.
اما در مورد سلامت کبد، وضعیت متفاوت بود. محققان دریافتند که حساسیت به انسولین در سلولهای کبدی (که تنظیمکننده میزان سرکوب تولید گلوکز توسط کبد است) در رژیم کتوژنیک دو تا سه برابر بیشتر از رژیمهای دیگر بهبود یافت (هرچند هر سه گروه بهبود را تجربه کردند). آنها همچنین دریافتند که رژیم کتوژنیک پس از پنج ماه، چربی درون کبد را ۶۷ درصد کاهش داد، در حالی که این رقم برای دو رژیم دیگر ۴۵ درصد بود.
دکتر پیترسن گفت: «بیماری کبد چرب حدود ۷۵ درصد از بزرگسالان مبتلا به چاقی را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده و به سریعترین علت رشد بیماریهای مزمن کبدی و سیروز کبدی تبدیل شده است. مطالعه ما نشان میدهد که برای افراد مبتلا به چاقی و کبد چرب، رژیم کتوژنیک کمکربوهیدرات میتواند به کاهش این آمار کمک کند.»
رژیم کتوژنیک همچنین بهبود بیشتری در کنترل قند خون نسبت به سایر برنامهها ایجاد کرد و اندازهگیریهای قند خون ۲۴ ساعته را ۲۰ درصد نسبت به شروع مطالعه کاهش داد، در حالی که این میزان در رژیمهای دیگر ۸ درصد بود. سطح انسولین خون در طول روز نیز در رژیم کمکربوهیدرات ۷۴ درصد کاهش یافت، در مقایسه با ۴۴ درصد در رژیم مدیترانهای و ۲۷ درصد در رژیم پرکربوهیدرات. این افت شدید انسولین نشاندهنده کاهش نیاز به انسولین برای تنظیم قند خون هنگام مصرف رژیم بسیار کمکربوهیدرات است؛ بنابراین پانکراس نیازی به تولید بیش از حد انسولین برای پاسخدهی ندارد.
پیشدیابت در نیمی از شرکتکنندگان در رژیم کمکربوهیدرات، معکوس شد، در مقایسه با ۲۹ درصد در رژیم مدیترانهای و ۷ درصد در رژیم پرکربوهیدرات.
دکتر پیترسن افزود: «کاهش وزن - حتی در مقدار متوسط - در افرادی که سلامت متابولیک ندارند، بهطور کلی مفید است. بسیاری از بیماران دارای اختلال متابولیک، کاندیدای داروهای GLP-1نیز هستند که ابزارهای بسیار مفیدی برای کمک به کاهش وزن افراد بودهاند. اما نتایج ما نشان میدهد که انتخاب نوع رژیم همچنان مهم است، زیرا تأثیری بر پیامدهای خاص سلامت دارد که فراتر از کاهش وزن بهتنهایی است.»
محققان در مطالعات آینده به درک مکانیسمهای بنیادین مسئولِ مزایای متابولیک کاهش وزن، از جمله اثرات داروهای GLP-1، خواهند پرداخت.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260827/Ketogenic-diet-excels-at-reversing-prediabetes-and-fatty-liver.aspx